Onderzoek naar FSHD


De onderzoeksgroep van prof. Geijsen in Hubrecht Instituut in Utrecht zoekt naar een manier om een kapot gen te herstellen in de zieke spieren van mensen met FSHD. We willen dat doen met een microscopisch klein schaartje genaamd CRISPR-Cas. Met de steun van Spieren voor Spieren, de FSHD Stichting en het geld dat alle zwemmers van de SingelSwim Utrecht bij hun donateurs ophalen, onderzoekt het team van Geijsen hoe zij precies in het DNA moeten knippen om het ziekmakende FSHD-gen uit te schakelen.

 

Van aan naar uit
Uitschakelen klinkt eenvoudig, maar er zitten een paar lastige haken en ogen aan. Als we ons het DNA als een kookboek voorstellen, dan is elk gen in ons DNA een recept in dat kookboek; een recept voor een onderdeel van een cel. Zo’n onderdeel kan van alles zijn, bijvoorbeeld een bouwsteen, of een transportmiddel, of een groeimiddel. Een gen kan aan of uit staan, al naar gelang het onderdeel dat het beschrijft nodig is in ons lijf. Als een baby wordt geboren, staan er heel veel genen aan die zorgen voor groei. Die gaan op latere leeftijd weer uit, en andere genen springen later juist aan.

 

Knippen in het DNA
Bij mensen met de spierziekte FSHD staat een gen dat normaal gesproken uit moet staan, onbedoeld nog aan. Het product van dit zogeheten Dux4 gen is giftig voor de spiercel. Dit giftige gen willen we het liefst wegknippen met de onlangs ontdekte DNA-knipper CRISPR-Cas, maar dat blijkt nog niet zo gemakkelijk. We hebben nu wel een manier gevonden om dat schaartje de cel in te loodsen, maar daarbinnen stuiten we op onverwachte problemen.

Om te beginnen herhaalt het gen, dit recept voor spiercelgif, zich meerdere keren in het DNA. Er staan als het ware meer dan tien dezelfde recepten achter elkaar in het kookboek. Alleen het laatste van deze serie is actief. Dat kunnen we wel integraal wegknippen, maar dan gaat gewoon het voorlaatste complete recept aan.

Een ander probleem is dat er op andere plekken in ons DNA ook kopieën van dit Dux4-gen staan. Die staan niet aan, maar ze zijn er wel. Als we met ons schaartje ook al die genen weg zouden knippen, dan zou het DNA een rommeltje worden, en zouden we misschien weer andere zaken overhoop halen.

We moeten er dus voor zorgen dat het schaartje heel gericht en niet al te fanatiek knipt, maar ook weer niet te weinig. Het liefst alleen een klein stukje van het laatste, actieve Dux4-gen. We experimenteren nu met een schaartje dat maar een kleine knip zet, en een stofje dat vervolgens een paar happen uit het giftige gen neemt. Zo hopen we het Dux4-gen uit te schakelen zonder dat het voorlaatste gen actief wordt.

 

“Uitdagingen zoals deze kom je bij wetenschappelijk onderzoek doen altijd tegen. Dat maakt het werk juist zo interessant. Ik heb er alle vertrouwen in dat we een manier zullen vinden om het Dux4-gen op een veilige manier uit te schakelen”, aldus Niels Geijsen, groepsleider bij het Hubrecht Institute en hoogleraar Regeneratieve Geneeskunde aan de Universiteit Utrecht.

 

Steun het onderzoek
De opgehaalde donaties van de SingelSwim Utrecht maken mogelijk om de nieuwe methode door te ontwikkelen, om zo te komen tot het ultieme doel: de DNA-knip-cocktail in de zieke spieren van mensen met FSHD te injecteren, zodat daar gericht het kapotte gen weg wordt geknipt. Het vergt nog jaren werk voordat deze methode voor patiënten beschikbaar zal zijn. Daarom hebben we uw steun en bijdrage nodig om het ultieme doel van het onderzoek te verwezenlijken!

prof. dr. Niels Geijsen, Hubrecht Instituut in Utrecht